dyrektor Polskiej Izby Opakowań

Przemysł i rynek opakowań w Polsce

Konsumenci szukają informacji, która może stanowić dla nich ważne kryterium wyboru danego produktu i wpływać na jego postrzeganie

Przemysł opakowań
Biorąc pod uwagę aktualny stan badań statystycznych, bardzo trudno określić dokładnie „wielkość” przemysłu opakowań w Polsce, jego potencjał produkcyjny.

Według badań statystycznych do przemysłu opakowań zalicza się podmioty wytwarzające opakowania. Nie zawsze uwzględniane są podmioty wytwarzające maszyny i urządzenia do pakowania i produkcji opakowań. Nie zostało dokładnie określone, jakie fragmenty (części) innych przemysłów „pracują” na rzecz „przemysłu opakowań”.

W szczególności dotyczy to przemysłu tworzyw sztucznych, przemysłu celulozowego i metalurgicznego, a także budowy maszyn. Przemysły te dostarczają bowiem materiałów i surowców oraz maszyn i urządzeń niezbędnych do wytwarzania opakowań. Tak więc trzeba zdawać sobie sprawę z faktu, że na zaspokojenie potrzeb gospodarki i społeczeństwa „pracuje” nie tylko przemysł opakowań, na który składają się producenci opakowań. Trzeba nawet powiedzieć więcej, że przemysły dostarczające przemysłowi opakowań surowców i materiałów oraz środków technicznych mają wpływ na potencjał i faktyczne zdolności produkcyjne przemysłu opakowań.

Pisząc o przemyśle opakowań w Polsce, będziemy mieć na myśli liczbę podmiotów wytwarzających opakowania oraz liczbę zatrudnionych w tych podmiotach. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce jest ok. 8 tys. podmiotów wytwarzających opakowania. W większości są to małe i średnie firmy, w których zatrudnionych jest nie więcej niż 10–15 osób. Ponadto, bardzo często firma (przedsiębiorstwo) obok opakowań wytwarza inne jeszcze wyroby i nie zawsze produkcja opakowań jest dominującą. Jest także wiele firm produkujących zarówno maszyny, jak i urządzenia do pakowania, ale występujących w statystykach tylko jako producent jednego z tych wyrobów.

Tak więc na przytoczoną w tym artykule statystykę należy patrzeć przez pryzmat wymienionych wyżej niedoskonałości w badaniach statystycznych.

Według danych GUS na przemysł opakowań w Polsce składa się 3100 podmiotów wytwarzających opakowania z drewna; 2850 podmiotów wytwarzających opakowania z papieru i tektury; 85 podmiotów wytwarzających opakowania z metalu i mniej więcej 70 podmiotów wytwarzających opakowania ze szkła. Nie jest dokładnie znana liczba producentów opakowań z innych materiałów, a w szczególności tekstylnych. Szacunki Polskiej Izby Opakowań mówią o liczbie mniej więcej 1,2 tys.

W przemyśle opakowań zatrudnionych jest ok. 230 tys. osób, chociaż według ocen PIO w sferze zaspokajania potrzeb rynku opakowań zatrudnionych jest ogółem nawet 250 tys. osób. Należą do nich między innymi pracownicy laboratoriów i instytutów badawczych, centrów certyfikacji, studiów graficznych (design) oraz dystrybutorzy.

Liczbę podmiotów produkujących opakowania przedstawiono w tabeli nr 1.

przemysl-i-rynek-opakowan-tabela1_MS_02

Dynamiczny rozwój przemysłu opakowań w Polsce przypada na lata 1990–1996, co było wynikiem wprowadzonych reform (transformacji społeczno-gospodarczej) oraz napływu kapitału zagranicznego do branży opakowań.

Niski poziom przemysłu opakowań do roku 1990 był spowodowany słabo rozwiniętym rynkiem opakowań. Systematycznie rosnący poziom życia, otwarcie gospodarki i oparcie jej na zasadach wolnego rynku spowodowały rozwój rynku opakowań.

Okazało się, że potencjał krajowego przemysłu opakowań nie był w stanie zaspokoić rosnącego popytu na opakowania. Wobec braku własnego kapitału na rozwój krajowego przemysłu w przemysł opakowań zaczęły inwestować wiodące koncerny zachodnie, wprowadzając nowoczesne technologie. W skali masowej dokonywały się procesy prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych.

Dzisiejszy przemysł opakowań w Polsce jest nowoczesny, dobrze zorganizowany i zarządzany

Dzisiejszy przemysł opakowań w Polsce jest nowoczesny, dobrze zorganizowany i zarządzany. Obok dużych producentów z kapitałem zagranicznym, a w szczególności w segmencie opakowań ze szkła, metalu, a także papieru i tektury powstawały i rozwijały się polskie firmy.

Na dzień dzisiejszy polski (ściślej – krajowy) przemysł opakowań w pełni zaspokaja potrzeby krajowego rynku opakowań, ma również nadwyżkę zdolności produkcyjnych, co pozwala na kierowanie części produkcji na eksport. Według oceny PIO polski przemysł opakowań 15–20% swojej produkcji kieruje na rynki zagraniczne.

przemysl-i-rynek-opakowan-tabela2_MS_02

Rynek opakowań
Rynek opakowań w Polsce mierzony jest wartością sprzedanych opakowań. Rynek ten systematycznie się rozwija w miarę rozwoju gospodarczego Polski i wzrostu zamożności społeczeństwa. Według analiz Polskiej Izby Opakowań wartość rynku opakowań w roku 2013 wyniosła ok. 7,6 mld euro (32 mld zł), co w przeliczeniu na 1 mieszkańca (per capita) wynosi ok. 200 euro (840 zł).

Rynek opakowań w Polsce najlepiej rozwijał się w latach 2000–2008 (6–9% rocznie). W latach 2009–2013 odnotowano spadek tempa rozwoju rynku opakowań do 3,5–5% rocznie, co było i jest rezultatem spowolnienia rozwoju gospodarczego zarówno w USA, jak i w krajach Europy Zachodniej i Środkowej.

W porównaniu z rynkiem opakowań wysokorozwiniętych krajów Europy Zachodniej, USA i Japonii zużycie opakowań per capita w Polsce jest o 35–40% mniejsze.

Średnio w wyżej wymienionych krajach zużycie opakowań na jednego mieszkańca waha się w granicach 300–340 euro, przy – jak już wspomniano – ok. 200 euro w Polsce.

Rozwój rynku opakowań w Polsce w latach 2009–2013 przedstawiono w tabeli nr 2.

Analizując sytuację na rynku opakowań, trzeba pamiętać, że opakowanie stanowi integralną część opakowanego produktu

Analizując sytuację na rynku opakowań, trzeba pamiętać, że opakowanie stanowi integralną część opakowanego produktu. Stąd też rynek opakowań stanowi integralną część rynku w ogóle. Zatem rynek opakowań rozwija się proporcjonalnie do rynku ogólnego w danym kraju.

Na rynku opakowań w Polsce przeważają opakowania z tworzyw sztucznych oraz z papieru i tektury. Strukturę rynku opakowań w Polsce z punktu widzenia rodzaju materiału opakowaniowego przedstawiono w tabeli nr 3.

przemysl-i-rynek-opakowan-tabela3_MS_02

Dane zawarte w tabeli nr 3 wskazują na tendencje w kształtowaniu się struktury rynku opakowań w latach 2013–2020. Obserwujemy zatem wzrost liczby opakowań z materiałów pochodzenia celulozowego (papier, tektura) a także, choć w mniejszym stopniu, wzrost liczby opakowań z tworzyw sztucznych, w tym biopolimerów. Wyraźnie maleć będzie udział opakowań ze szkła i metalu.

Na rynku opakowań w Polsce dominują opakowania żywności i napojów (ok. 65%). Strukturę rynku opakowań z punktu widzenia przeznaczenia opakowań przedstawiono w tabeli nr 4.

przemysl-i-rynek-opakowan-tabela4_MS_02

Wnioski

  1. Przemysł opakowań w Polsce w pełni pokrywa zapotrzebowanie krajowego rynku opakowań, a posiadając nadwyżki zdolności produkcyjnych w granicach 20–25%, jest w stanie realizować zamówienia rynków zagranicznych.
  2. Niestety, polski przemysł opakowań jest w znacznym stopniu uzależniony od importu surowców i materiałów, dotyczy to w szczególności branży opakowań z tworzyw sztucznych oraz papieru i tektury. Rosnące ceny tych surowców i materiałów znacznie ograniczają rentowność tego przemysłu.
  3. Polski przemysł opakowań jest w pełni skomercjalizowany i sprywatyzowany. Systematycznie postępuje proces konsolidacji, a także wykupu przez firmy zagraniczne. Dotyczy to w szczególności przemysłu opakowań szklanych. Aktualnie ok. 75% tego przemysłu jest w rękach kapitału zagranicznego. W mniej więcej 60% dotyczy to także branży opakowań z metalu, a w szczególności puszek do napojów.
  4. Rynek opakowań w Polsce systematycznie rośnie. Według prognoz Polskiej Izby Opakowań przy 4–5-procentowym tempie rozwoju gospodarczego w latach 2014–2020 osiągnie poziom porównywalny z poziomem rynków rozwiniętych krajów Europy Zachodniej (ok. 300 euro per capita).
  5. Jeśli chodzi o zmiany w strukturze rynku opakowań w najbliższych latach, to należy prognozować rozwój segmentu opakowań z tworzyw sztucznych, a w szczególności elastycznych, oraz opakowań z papieru i tektury.
  6. Na rynku opakowań dominować będą opakowania żywności. Nieco zwiększy się udział opakowań wyrobów przemysłowych. Niewielki wzrost nastąpi w segmencie opakowań farmaceutyków i kosmetyków. Zmiany te związane będą z rozwojem inwestycji w gospodarce oraz zmianami w systemie zaopatrzenia w leki.

Rynek opakowań w Polsce stanowi mniej więcej 1,4% światowego rynku opakowań, który oceniamy w 2013 r. na 535,7 mld euro.

Zatrudnienie w polskim przemyśle opakowań stanowi mniej więcej 1% zatrudnienia w tym przemyśle na świecie, który – według danych Polskiej Izby Opakowań – wynosi ok. 25 mln osób.


aa